Бізге WhatsApp арқылы жазыңыз!

Сұрақтарыңызға қуана жауап береміз

Жекеменшік жалпы білім беретін мектеп

Мектеп балалар арасындағы жанжал жағдайларын шешуге қалай көмектеседі

Almaty jeke jalpy bilim beru mektebi

Мектеп балалар арасындағы жанжал жағдайларын шешуге қалай көмектеседі

WUNDER academy-де біз балалар тек пәндерді ғана емес, қарым-қатынасты да үйренетін орта құрамыз.

Әр бала мектепке өз тәжірибесімен, әдеттерімен, сезімдерімен келеді. Ал бастауыш сыныпта олар әлі де «басқамен қалай бірге болуды — және өзімен қалай болуды» үйреніп жатыр.

Иә, конфликттер болып тұрады. Бірақ біз қорықпаймыз — біз үйретеміз:
🔸 сезімдерді аңғаруды
🔸 айыптамай, сөйлесуді
🔸 педагог, психолог және отбасы қатысатын ортақ шешім табуды

«Таңғы шеңберлерде» және «Өмірлік дағдылар» сабақтарында
балалар сөйлеуді, тыңдауды, шекараны түсінуді үйренеді.

Ал татуласу үстелдерінде олар диалог жүргізуді тәжірибе жүзінде меңгереді: бұл — дауды сабырлы түрде талқылап, бірге шешім табуға болатын жайлы орындар.

Бұл тез жүретін процесс емес. Бірақ бұл ең маңыздысы туралы:
басқамен құрметте болуды үйрену;
өз-өзің бола тұра, командада болуды үйрену 💜

WhatsApp-қа жазыңыз Telegram-ға жазыңыз

WUNDER academy педагогикалық ұжымының балалар арасындағы қақтығыс жағдайларында әрекет ету алгоритмі:

1.

Егер оқушылар арасында жанжал туындап, оны өз бетінше шешу мүмкін болмаса, оқушылар сынып кураторынан қолдау сұрайды.

2.

Куратор жанжалға қатысқан барлық тараптармен жеке және/немесе бірлескен әңгімелесулер өткізеді, бұл үшін:
— нақты мән-жайларды анықтау;
— жағдайдың себептерін айқындау;
— шешу жолдарын табу.
Көп жағдайда жанжалдың негізінде түсінбеушілік жатады, сондықтан осы кезеңде мәселе шешіліп, проблема осы жерде жойылады.

3.

Қажет болған жағдайда куратор жағдайды шешуге тәрбие ісі жөніндегі меңгерушіні тартады.

4.

Егер жанжалды реттеу үшін ата-аналардың қатысуы қажет болса, куратор ата-аналармен Мектепте кездесу ұйымдастырады.

5.

Егер жанжал жүйелі түрде қайталанса немесе елеулі салдары болса, жағдай Мектеп директорының қатысуымен қарастырылады. Әдетте бұл мінез-құлық ережелерін қайталап бұзу жағдайларына қатысты болады.

6.

Көмекке кім бірінші жүгінгеніне қарамастан (оқушы, ата-ана немесе педагог), әкімшілік пен кураторлар жағдайды жан-жақты, бейтарап және объективті түрде қарастыруға міндетті. Жанжалды қарастырудың мақсаты — кінәліні іздеу емес, оқушылардың өзін-өзі талдау, конструктивті диалог жүргізу және болашақта осындай жағдайлардың алдын алу дағдыларын дамыту.

Мектеп пен ата-аналардың бірлескен жұмысы

Қақтығыс туындаған жағдайда біз екі тараптың ата-аналарымен кездесу ұйымдастырып, ортақ стратегия әзірлейміз:
мектеп қандай әрекеттер жасайды;
ата-аналар үйде қандай әрекеттерді қолдайды.

Маңызды қағида: ата-аналар бір-бірімен тікелей қарым-қатынасты анықтауға кіріспейді. Өз баласын қорғау — ең күшті инстинкттердің бірі. Ата-аналар тікелей сөйлескенде, көбінесе инстинкт саналы әрекеттен басым түсіп, балалар арасындағы қақтығыс отбасылар арасындағы қақтығысқа айналады.

Бұл ереже мыналарға мүмкіндік береді:

эмоциялық шиеленісті төмендету;
қақтығыстың ушығуын болдырмау;
мәселені шешудің конструктивті форматын сақтау.

WUNDER academy-де біз медиатор рөлін өз мойнымызға аламыз. Егер мәселе болса — оны мектепке жеткізеді. Бұл ата-аналарға бір-біріне қарсы емес, мәселенің өзіне қарсы бірігуге мүмкіндік береді. Біздің ата-аналар кінәлі мен кінәсізді іздеудің орнына, бейбітшілік үшін «келісім» жолын таңдайды.

Неліктен балаларға «жай ғана келісу» емес, жүйе қажет

Бастауыш және орта буын жасында балалар қақтығыстардан өз бетінше шыға алмайды.

Бұл ниетке емес, даму деңгейіне байланысты.
Дағды:

алдымен сыртқы ереже ретінде қалыптасады;
кейін саналы мінез-құлыққа айналады;
содан кейін ғана әдет ретінде бекітіледі.

Сондықтан ересектердің міндеті — «өздерің шешіңдер» деп талап ету емес, нақты әрі түсінікті әрекет моделін беру.

Қақтығыс кезінде қандай ережелер енгіземіз

Жағдайды талдағаннан кейін мектеп балаларға мінез-құлықтың нақты схемасын қалыптастырады.

1. Қақтығыс кезінде қандай ережелер енгіземіз

Жағдайды талдағаннан кейін мектеп балалар үшін мінез-құлық үлгісін қалыптастырады.
Жеке шекараларды құрметтеу
Егер физикалық байланыс қажетсіз болып, қақтығысқа әкелсе, оған жол берілмейді.

2. Тікелей коммуникация

Бала өз шекарасын сөзбен білдіруді үйренеді.
Негізгі дағды:
мінез-құлықтың қолайсыз екенін білдіретін белгі ретінде «ТОҚТА» деп нақты айта білу.
Бұл тек мектепте ғана емес, ересек өмірде де маңызды базалық дағды.

3. Мінез-құлық нормаларын түсіну

Балаларға түсіндіріледі:

қандай әрекет құрметті мінез-құлық болып саналады;
қандай әрекеттерге жол берілмейді;
басқа адамның шекарасы қалай көрінеді.

Маңыздысы — бала тек тыңдап қана қоймай, өзі де мысал келтіре алуы керек.

4. Қақтығыс қайталанған жағдайда әрекеттердің бірізділігі

Егер жағдай қайталанса, түсінікті салдарлар жүйесі іске қосылады:

жағдайды тіркеу;
педагогпен қосымша жұмыс;
қажет болған жағдайда артықшылықтарды шектеу.

Бұл жазалау үшін жазалау емес, жауапкершілікті қалыптастыру құралы.

Негізгі ереже

«ТОҚТА» белгісінен кейін:

ешкім қақтығысты жалғастырмайды;
ешкім агрессиямен жауап бермейді;
бала көмек алу үшін ересекке жүгінеді.

Бұл балаларда мына түсінікті қалыптастырады: қақтығыс — бұл күрес алаңы емес, тоқтатуға және шешуге болатын жағдай.

Дағды қалай қалыптасады

Кез келген дағды мына бірізділік арқылы бекітіледі:
жағдай → түсінікті мінез-құлық үлгісі → рефлексия
Біз балаға мыналарды талқылаймыз:

не өзгерді;
жеңілдеді ме;
қандай қорытынды жасауға болады.

Дәл осылай уақытша «тыңдаушылық» емес, тұрақты мінез-құлық қалыптасады.

Негізгі қағида: зорлық-зомбылық әрқашан жол берілмейді

Қақтығыста біз «қыздарды ұруға болмайды» сияқты тұжырымдарға сүйенбейміз.

Біздің ұстаным әлдеқайда кең әрі маңызды: ешкімді ұруға болмайды.

Біз балаларға жынысына, мінезіне немесе қақтығыстағы рөліне қарамастан әр адамның жеке шекарасын құрметтеуді үйретеміз.
Бұл жағдайға байланысты тыйымды емес, өзгені құрметтеудің базалық қағидасын қалыптастырады.

Балаларға морал айту емес, нақты схема қажет

Детям нужна схема, а не нравоучения
В конфликте с ребёнком 9–10 лет бессмысленно рассчитывать только на призывы к совести, стыду или «правильному» поведению. В этом возрасте детям ещё сложно стратегически выстраивать отношения и удерживать взрослую модель самоконтроля.

Именно поэтому не работают фразы:

«хорошие дети так себя не ведут»;
«ну просто пройди мимо»;
«не обращай внимания»;
«тебе должно быть стыдно».

Ребёнку нужна не моральная оценка, а понятная схема действий.
Мы даём детям конкретную модель:

как остановить конфликт;
как обозначить границу;
когда звать взрослого;
что делать, если ситуация повторяется.

Эту схему важно многократно повторять, отрабатывать и обсуждать вместе с ребёнком.
После этого обязательно нужна рефлексия:

что получилось;
что не сработало;
стало ли тебе легче;
что ты почувствовал;
какой вывод можно сделать на будущее.

Именно так постепенно формируется навык:
ситуация — действие — осмысление — новое поведение.

9–10 жастағы баламен қақтығыс кезінде тек ар-ұятқа, ұялуға немесе «дұрыс» мінез-құлыққа шақыруға сену тиімсіз. Бұл жаста балаларға қарым-қатынасты стратегиялық түрде құру және ересек деңгейіндегі өзін-өзі бақылауды сақтау әлі қиын.

Сондықтан мынадай сөздер нәтиже бермейді:

«жақсы балалар бұлай істемейді»;
«жай ғана жанынан өтіп кет»;
«мән берме»;
«саған ұялу керек».

Балаға моральдық баға емес, түсінікті әрекет схемасы қажет.
Біз балаларға нақты модель береміз:

қақтығысты қалай тоқтату;
шекараны қалай белгілеу;
қашан ересекті шақыру керек;
жағдай қайталанса не істеу керек.

Бұл схеманы бірнеше рет қайталап, бірге пысықтап, талқылау маңызды.
Одан кейін міндетті түрде рефлексия қажет:

не сәтті болды;
не нәтиже бермеді;
саған жеңіл болды ма;
не сезіндің;
болашаққа қандай қорытынды жасауға болады.

Дәл осылай дағды біртіндеп қалыптасады:
жағдай — әрекет — түсіну — жаңа мінез-құлық.

Мектепте «Татуласу үстелдері» қарастырылған — бұл балалар ересектердің қатысуынсыз, өзара диалог арқылы және белгіленген жанжалды шешу алгоритмі бойынша келіспеушіліктерді реттей алатын орындар.
Ересектерді тартпай, балалар ұсынылған қадамдарды пайдалана отырып, ортақ тіл табысуға және жанжалдарды өзара түсіністікке қол жеткізу арқылы шешуге үйренеді.