Бізге WhatsApp арқылы жазыңыз!

Сұрақтарыңызға қуана жауап береміз

KZ/RU

Жекеменшік жалпы білім беретін мектеп

Баланың бірінші сыныпқа күйзеліссіз дайындалуы

Тікелей эфирдің жазбасы

Руслана Писаренко және Светлана Шаяхметова

Писаренко Руслана

WUNDER academy жекеменшік мектебінің құрылтайшысы және академиялық директоры

Мен күн сайын заманауи балалар мен олардың ата-аналары қандай қиындықтарға тап болатынын көріп жүрмін. Әлем өзгеруде, бірінші сынып оқушыларына қойылатын талаптар артып келеді, бірақ бір нәрсе өзгермейді: балаға оның бүкіл кейінгі оқу жолы құрылатын мықты негіз қажет.

Балабақшадан мектепке көшу — бұл жай ғана орта ауыстыру емес, әлі толық қалыптаспаған психика үшін үлкен сынақ. WUNDER academy директоры ретінде мен ата-аналармен күн сайын сөйлесемін және олардың басты алаңдаушылығын көремін: бірінші сынып бүкіл отбасы үшін тоқтаусыз күйзеліске айналмауы үшін не істеу керек

Біз әріптесім әрі сарапшы, педагог-психолог Светлана Шаяхметовамен маңызды тікелей эфир өткіздік. Онда мектепке дайындықтың негізгі аспектілерін талқыладық, енді сол талқылаудан шыққан басты қорытындылармен бөліскім келеді — дәл осы қағидаларды біз академиямыздың білім беру үдерісіне енгізіп келеміз.
Светлана Шаяхметова

"Перемена" халықаралық педагогикалық форумының ұйымдастырушысы
Балаларды мектепке дайындауға арналған "Лисёнок" әдістемесінің авторы
Мектепке дейінгі педагогтарға арналған "Педагогика шеберханасы" тренингінің авторы

Көптеген курстардың жиі жіберетін дәстүрлі қателігі — алты жастағы баланы партаға отырғызып, мінсіз «ілмектерді» талап ету. Алайда қол — тек орындаушы, ал «дирижер» мида орналасқан. Қозғалысты үйлестіру мен өзін-өзі бақылауға жауапты ми бөлімдері әлі толық жетілмеген жағдайда, мәжбүрлеп жаздыру тек көз жасына және қарсылыққа әкеледі.

Нейропсихологиялық тәсілдің оқытуда неге маңызды екені

WUNDER academy-де оқу үдерісі мидың ақпаратты қалай өңдейтінін түсінуге негізделеді. Егер баланың аудиалды арнасы дамымаған болса немесе дыбыс-әріптік талдауы бұзылған болса, оқу мағынаны түсінбей, жай ғана механикалық үдеріске айналады.

Үй жағдайында мына қағида тиімді: аз-аздан, тұрақты түрде, шынайы қызығушылықпен. Екі шектен аулақ болу маңызды: толық енжарлықтан және ересек адамның кестесіндей қатаң тәртіптен.

Есту зейіні және нұсқауды түсіну

Светлана Шаяхметова қазіргі заманның өзекті мәселесін бөлек атап өтеді: балаларға «аудиалды арнаны» ұстап тұру қиындап барады — олар жылдам визуалды стимулдарға үйренген.
Не көмектеседі:

тыңда да орында форматындағы қысқа тапсырмалар;
графикалық диктанттар;
мұқият тыңдау және әрекеттер тізбегін орындауға арналған ойындар.

Кеңістіктік ойлау

Бұл математика, жазу, геометрия және тіпті оқу үшін негіз болып табылады.
Не көмектеседі:

құрастыру (лего, кубиктер);
«заттың артында не жасырынғанын тап», «неше кубик көрінбей тұр» сияқты тапсырмалар;
«оңға/солға», «үстінде/астында», «алдында/артында» бағыттарын ажырату.

Сөйлеу және оқуға дайындық

Сөйлеу — мектептегі табыстың кілті: дәл осы арқылы бала түсінеді, есте сақтайды, мазмұндайды, сұрақ қояды.
Маңыздысы:

дыбыстарды анық әрі дұрыс айту (егер қиындықтар болса — 1-сыныпқа дейін логопедке жүгінген дұрыс);
көбірек сөйлесу және оқу. Балаға дауыстап оқыңыз, оқығанды бірге талқылаңыз, «неге?» деген сұрақтар қойыңыз, тестке құрғақ «жаттықтырудан» аулақ болыңыз;
сөздік қорды тек тапсырмалар арқылы емес, тірі қарым-қатынас арқылы дамыту.

Математикалық негіз

Маңыздысы — «жаттықтырып үйрету» емес, санды түсінуді қалыптастыру.
Не көмектеседі:

күнделікті өмірде заттарды санау (баспалдақтар, алмалар, сатып алынған заттар);
сан құрамын меңгеру (кейін ондықтан асу жеңіл болуы үшін);
тек мысалдар емес, өмірден алынған қарапайым есептер.

Бұл кез келген жазба дәптерлерінен гөрі логикалық ойлауды тиімді қалыптастырады.

Дербестік және тұрмыстық дағдылар

Жақсы интеллект болғанның өзінде балалар жиі қиналатын тұс — дәл осы:

портфельді өз бетімен жинау;
дәретханаға баруға немесе су ішуге рұқсат сұрау;
сабақта үлгермегенін өз бетімен аяқтау (ересек адамның орнына жасап беруінсіз).

Есте сақтауды жаттықтыру

Жадты дамытуға арналған арнайы ойындарды қолданыңыз, бірге өлең жаттаңыз, заттардың ретін есте сақтауға тырысыңыз. Бұл нейрондық байланыстарды нығайтып, оқу материалын есте сақтауды жеңілдетеді.

Еркін ойын

Еркін ойын — «уақытты босқа өткізу» емес, дәл осы кезде байқағыштық, сұрақ қоя білу, себеп-салдарлық байланыстар, қиял және дербестік қалыптасады. Бала өз бетінше өзін қызықтыра білуі маңызды.

WhatsApp-қа жазыңыз Telegram-ға жазыңыз

Табыстың нейрофизиологиясы:
Неге оқуды миды дамытудан бастау маңызды

Көптеген балалар әліпбиді «біледі», бірақ әріптерді буындап, сөз құрай алмайды. Немесе оқиды, бірақ оқығанының мағынасын жиі түсінбейді. Бұл оқу дағдысына ми қыртысының бірден бірнеше аймағы — көру, есту және ассоциативті аймақтар жауап беретіндіктен болады.

Бұрын бала әліпбиді білсе және жиырмаға дейін санай алса — дайын деп есептелетін. Алайда тәжірибе керісінше екенін көрсетеді. WUNDER academy-де біз Светлана Шаяхметованың ұстанымын қолдаймыз — мектепке дайындық биологиялық жетілуімен анықталады. Маңыздысы — «бала не біледі?» емес, «ол мектеп режимінде оқуға қаншалықты дайын?».

Біз толыққанды мектептік оқуды 7 жастан бастауды ұсынамыз. Осы кезеңде маңызды физиологиялық өзгерістер жүреді: тістердің ауысуы, партада жүктемеге төтеп беруге қажетті бұлшықет корсетін нығайту.

Иә, кейбір елдердегі «4–5 жастан мектеп» көбіне мүлде басқа форматты білдіреді (өте жұмсақ, ойынға негізделген, уақыт бойынша созылған), бұл біздегі балабақша форматына ұқсас. Сондықтан «жасты» ғана салыстырып, «бағдарлама мен талаптарды» ескермей бағалау — балаға қатысты әділ емес.
Дайындықтағы маңызды нәрсе – нейрофизиологиялық негізді дене белсенділігі мен моториканы дамыту арқылы қалыптастыру

1. Дұрыс қалыпты қалыптастыру
Омыртқа — когнитивтік төзімділіктің негізі. Егер арқа бұлшықеттері әлсіз болса, ми білімді меңгеруге емес, денені ұстап тұруға ресурс жұмсайды.
Жұмыс орнын баланың бойына сай ұйымдастыру; бұлшықет корсетін нығайтатын жаттығуларды енгізу (планка, «қайық»); сурет салу кезінде иықтың қалпын бақылау.

2. Ірі және ұсақ моториканы дамыту
Қозғалыс — нейрондық байланыстардың дамуы. Ірі моторика іргетас қалайды, ұсақ моторика ми қыртысын жазуға дайындайды.
Сыртта белсенді ойындарды ынталандыру (өрмелеу, доп, велосипед); мүсіндеу, конструктормен жұмыс істеу, бауды байлауды үйрету маңызды.

3. Биологиялық ырғақтарды реттеу
Ақпаратты өңдеу үшін миға оттегі мен сапалы ұйқы қажет.
Күн сайын 2–3 сағат серуендеуді қамтамасыз ету; ұйқы режимін қалыптастыру (10–11 сағат); экран уақытын азайтып, оны белсенділікпен алмастыру қажет.

Баланың мектепке дайын екенін қалай түсінуге болады

Бірінші сыныпқа дайындық бірнеше құрамдас бөліктен тұрады

Физикалық дайындық

бала үстелде қысқа уақыт аралықтарымен жұмыс істей алады;
сабақта отыру үшін төзімділігі мен дене қалпы жеткілікті деңгейде дамыған.

Эмоционалдық дайындық

сәтсіздіктер мен ескертулерді қабылдай және жеңе алады;
көмек сұрай алады, ішіне жабылып қалмайды.

Әлеуметтік дайындық

келісімге келе алады және ережелерді сақтайды;
өз шекарасын ұстай біледі және басқалардың шекарасын құрметтейді.

Оқу дайындығы

нұсқауды тыңдап, қадам бойынша орындайды;
сабақты үздіксіз күреске айналдырмайтын бастапқы базасы бар.

Психологиялық дайындық

зейінді ұстай алады;
нұсқауды тыңдайды;
істі соңына дейін жеткізеді.

1-сыныпқа дейін қандай дағдылар ең маңызды

Есту зейіні және нұсқауды түсіну

Балаға мұғалімді тыңдап, тапсырмаларды қадам бойынша орындау маңызды. «Тыңда да орында» сияқты қарапайым ойындар, әрекеттердің ретін сақтауға арналған тапсырмалар, графикалық диктанттар көмектеседі.

Кеңістіктік ойлау

Бұл математика мен жазудың негізі. Конструкторлар, «оңға/солға», «үстінде/астында», «заттың артында не жасырылған» сияқты тапсырмалар жақсы нәтиже береді.

Сөйлеу және оқуға дайындық

Сөйлеу — табысты оқу кілті. Балаға дауыстап оқыңыз, бірге талқылаңыз, мазмұнын айтып беруін сұраңыз. Егер дыбыстарды айтуда қиындықтар болса — оларды бірінші сыныпқа дейін шешкен дұрыс.

Математикалық негіз

Маңыздысы — жаттап үйрету емес, санды түсіну. Күнделікті өмірде заттарды санаңыз, өмірден алынған қарапайым есептерді шешіңіз, сан мөлшері туралы бастапқы түсініктерді нығайтыңыз.

Дербестік

Бала сұрай, нақтылай, заттарын жинай және қарапайым мектеп ережелерінде бағдарлай білуі тиіс. Бұл дағдылар көбіне «әріптерді білуге» қарағанда маңыздырақ.

WhatsApp-қа жазыңыз Telegram-ға жазыңыз

Мектепке дейінгі денсаулық және диагностика

Егер бала тез шаршаса, зейінін ұстай алмаса, оқу/жазу/санауды меңгеруі қиын болса — бәрін мінезге жаба салмай, денсаулығын және ықтимал тапшылықтарды тексеру маңызды.
Кейде оқу қиындықтары «еріншектікпен» емес, денсаулық жағдайымен байланысты болады.
Дәрігермен келісу арқылы алдын ала жасауға болатын қадамдар:
зейінге, жұмыс қарқынына, шаршағыштыққа күмән болса — невропатологқа қаралу;
тапшылықтарды жоққа шығаруға көмектесетін негізгі талдаулар (көбіне жалпы жағдайды, дәрумендер мен микроэлементтер деңгейін тексеруден бастайды);
қажет болған жағдайда — логопедтің, дефектологтың немесе психологтың кеңесі.
Маңыздысы: бұл «таңба тағу» емес, себепті түсініп, балаға дер кезінде көмектесудің жолы.
Мектепке дайындық бағдарламасын қалай таңдау керек: WUNDER academy академиялық директоры Руслана Писаренконың кеңестері

Білім беру бағытын таңдау — болашаққа жасалған инвестиция. Дайындық курстарын талдағанда ата-аналарға үш критерийге сүйенуді ұсынамын:
Кешенділік. Бағдарлама тек «математика мен оқудан» тұрмауы тиіс. Логика, жад және зейінді дамытуға көңіл бөлінетін курстарды таңдаңыз.
Педагог тұлғасы. Мектепке дейінгі жаста бала «мұғалім арқылы» үйренеді. Педагог тек білім жеткізуші емес, танымдық қызығушылықты қолдайтын маңызды ересек болуы қажет.
Қолды жазуға дайындау. Көпшілігі бірден жазу дәптерлеріне асығады. Алайда алдымен ірі моториканы, иық белдеуін және білезікті дамыту керек, содан кейін ғана қалам беру қажет. Бұл — әдемі жазудың және мектепте шаршамаудың кепілі.
Бейімделуге кедергі келтіретін қателіктер

Бала физикалық және эмоционалдық тұрғыдан әлі жетілмей тұрып, оқуды тым ерте бастау;
дербестік пен қарым-қатынас дағдыларын ескермей, тек академиялық бөлікке басымдық беру;
қалпына келуге уақыт қалдырмай, үйірмелер мен қосымша сабақтарға шамадан тыс жүктеу;
бала мектепте жүйелі түрде қиналса да, «өзі өтіп кетеді» деп күту.
Неге «ерте бастау» көбіне мотивация мен үлгерімді төмендетеді

Руслана Писаренко атап өткендей: баланың мотивациясы төмен болса, академиялық бөлік те әлсірейді. Ал тым ерте бастау жиі мынадай жағдайларға әкеледі:
өзін жетілген сыныптастарымен үнемі салыстыру;
жасы мен жетілу деңгейіне байланысты болса да, «мен нашармын» деген ойдың қалыптасуы;
тез шаршау, ашуланшақтық, мектептен қашқақтау.
Бала үшін бұл абстракт ұғым емес: ол өзін қоғамдағы жетістіктері мен сәтсіздіктері арқылы таниды. Егер жетілмегендіктен жүйелі түрде «үлгермей» жүрсе, бұл ұстаным ретінде жылдарға бекіп қалуы мүмкін.
Мектепке бейімделу: біздің бағдарламамыздағы өзін-өзі реттеу және эмоционалдық интеллект құралдары

Табысты бірінші сынып оқушысы — ең көп білетін емес, өзін басқара алатын бала. Қазіргі мектепте эмоционалдық тұрақтылықсыз интеллект толық күшінде жұмыс істемейді.

Біздің мектептің оқу жоспарына Soft Skills дамыту құралдары енгізілген:
Өзін-өзі реттеу. Біз балаларға өз шаршауын тануды, аудитория алдында толқуды жеңуді және тапсырмаға шоғырлануды үйретеміз.
Эмоционалдық интеллект. Командада жұмыс істеу және құрдастарымен конструктивті қарым-қатынас жасау дағдысы — көшбасшылық қасиеттердің негізі.
Мотивация. Біз баланың табиғи қызығушылығын қолдаймыз, сондықтан бірінші сыныпқа көшу қорқынышты белгісіздік емес, асыға күтілетін оқиғаға айналады.
Директор ретінде менің мақсатым — академиялық білім мен психологиялық жайлылық қатар жүретін орта құру. Светлана Шаяхметовамен кездесу біз дұрыс бағытта келе жатқанымызды тағы бір мәрте растады. WUNDER academy-де біз бала алғашқы күннен бастап өзін сенімді әрі тыныш сезінетін орта қалыптастырамыз. Біздің міндетіміз — тек білім беру емес, оқудың өз үдерісіне деген сүйіспеншілікті қалыптастыру.

Біздің мектеп балаңызға сай келе ме, соны түсінудің ең жақсы жолы — бәрін өз көзіңізбен көру. Сіздерді мектепке экскурсияға шақырамын, онда жақынырақ танысып, мақсаттарыңызды талқылап, күнделікті өміріміздің қалай өтетінін көрсете аламыз.

Руслана Писаренко